Tangmo-SakonNakhon

ผมลงพื้นที่ชุมชนจัดเวทีในโครงการพัฒนาความรู้ทางการเงิน โดยอาจารย์สายฝน กระบวนการมีการแลกเปลี่ยนความเห็นร่วมกับชุมชนประเด็นอาชีพรายได้ รายจ่าย หนี้สิน เงินออม ภายในกิจกรรมได้เชิญภาคีมาร่วม แต่บางหน่วยงานยังติดภารกิจ จึงมาร่วมไม่ตรงเวลา อาทิท่านนายอำเภออากาศอำนวย วันแรก ท่านมาร่วมในกระบวนการฟังเสียงสะท้อนจากชุมชน ได้เห็นเครื่องมือเก็บข้อมูล คำถามวิทยากรกระบวนการตั้งประเด็นพูดคุย วันที่สอง ท่านมาร่วมในกระบวนการวิเคราะห์ข้อมูลปัจจัยและความสัมพันธ์ที่เป็นสาเหตุของปัญหา ได้เข้าอกเข้าใจกับทางเลือกดำรงชีพของครัวเรือนในชุมชน ทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ สิ่งที่ผมได้เรียนรู้คือ สถาบันการศึกษามีบทบาทสำคัญของการประสานเชื่อมโยงภาคี มาร่วมพัฒนาชุมชน สร้างกลไกแบบ Collaborative Governance และที่สำคัญนายอำเภอบอกว่า กลไกควรยืดหยุ่นและสร้างการเรียนรู้ด้วย อย่างกระบวนการที่มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร ได้จัดร่วมกับชุมชนใน 2 วันนี้ ----- เรื่อง: แตงโม สกลนคร 20-210169

"สำนึกรักษ์บ้านเกิด" ไม่ควรเป็นเพียงคำนิยามที่สวยหรู แต่มันคือ "อำนาจในการกำหนดอนาคตชุมชนของเรา" จากการที่ผมได้มีโอกาสในฐานะตัวแทนมหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร เข้าร่วมประชุมพิจารณาโครงการปีงบประมาณ 2569 ของสภาองค์กรชุมชนจังหวัดสกลนคร (ตาม พ.ร.ฎ. พอช.) สิ่งที่ผมเห็นไม่ใช่แค่กระดาษเสนอขออนุมัติงบประมาณ แต่คือภาพสะท้อนของความพยายามที่ชุมชนต้องการ "ลุกขึ้นมาจัดการตัวเอง" อย่างแท้จริง 1. ตัวชี้วัดความเข้มแข็ง “เขียนได้ คิดเป็น ทำเอง” เราต้องเลิกติดกับดักการรอคอยงบประมาณจากส่วนกลางเพียงอย่างเดียว ทักษะการเขียนโครงการเพื่อสะท้อนความต้องการของพื้นที่ คือดัชนีชี้วัดความเข้มแข็งที่จับต้องได้ที่สุด ชุมชนต้องเป็นผู้บอก ว่าพื้นที่ขาดอะไร และจะจัดการอย่างไร ความร่วมมือไร้รอยต่อ ภาพของแกนนำชาวบ้านที่จูงมือท้องถิ่น (อปท.) มาร่วมคิดร่วมทำ คือโมเดลความสำเร็จที่ยั่งยืน ความอดทนที่ออกดอกผล ต้องชื่นชม พอช. ที่บ่มเพาะทักษะนี้มาตั้งแต่ปี 2543 จนสร้าง "ผู้นำชุมชน" ที่มีทักษะบริหารจัดการโครงการได้จริง 2. บทบาทมหาวิทยาลัย ไม่ใช่แค่หอคอย แต่คือ "ที่ปรึกษาข้างกาย" มหาว...

Financial Literacy หรือความรู้ทางการเงิน มันคือ "อำนาจในการกำหนดชะตาชีวิต" ในระดับมหภาค ปัญหานี้คือหลุมดำที่กักขังผู้คนไว้ในวงจรความยากจน และเป็นกำแพงสูงชันที่ท้าทายหัวใจของนักวิจัยทุกคน เมื่อความรู้และเทคโนโลยี... ไม่อาจเข้าถึงหัวใจ ทำไมปัญหานี้ถึงมีคนเพียงหยิบมือที่กล้าทุ่มตัวลงไปศึกษา? นั่นเพราะคำตอบไม่ได้อยู่ในหน้าจอกราฟหรืออัลกอริทึมที่ชาญฉลาด แต่คำตอบอยู่ที่ "คน" มนุษย์เรานั้นซับซ้อน ลึกซึ้ง และบ่อยครั้งที่เราเลือกปิดบังความเจ็บปวดหรือสาเหตุที่แท้จริงของปัญหาไว้ภายใต้หน้ากาก ในงานวิจัยผมจึงไม่ได้มองคนเป็นเพียง "กลุ่มตัวอย่าง" แต่เรามองว่าการ "สร้างคน" คือเป้าหมายสูงสุดและเป็นคำตอบเดียวที่จะพังทลายกำแพงความยากจนนี้ได้ ศรัทธา คือ สะพานเชื่อมการเปลี่ยนแปลง การจะเปลี่ยนชีวิตใครสักคนไม่ใช่เรื่องของการออกคำสั่ง แต่มันคือการบ่มเพาะ "ศรัทธา" เราต้อง รับฟัง จนเขาไว้วางใจ เราต้อง ชี้แนะ จนเขาเห็นแสงสว่าง เราต้อง ร่วมแก้ไข และ ตัดสินใจ เคียงข้างเขา เราทำสิ่งเหล่านี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยความเพียร จนเกิดเป็นความเชื่อมั่น เพราะเมื่อใดที่ศรัทธาปราก...

ผมมีเรื่องราวอบอุ่นหัวใจจากหมู่บ้านที่ทำวิจัยมาเล่าให้ฟังครับ เป็นเรื่องของ “ยายเอ็ม” และ “ยายพยอม” ผู้ใหญ่ที่รักเคารพ ที่เพิ่งพิสูจน์ให้เห็นว่า “อายุเป็นเพียงตัวเลข” และการเรียนรู้นั้นไม่มีวันสายเกินไป โดยเฉพาะเรื่องการจัดการเงินๆ ทองๆ ในกระเป๋าเราเอง ปลดล็อกความกลัว ป.4 ก็ทำได้ ไม่ต้องกลัวผิด หลายคนพอพูดถึงเรื่อง “ทำบัญชี” ก็เบือนหน้าหนีแล้วใช่ไหมครับ? กลัวว่าจะยุ่งยาก กลัวเขียนผิด กลัวจะกลายเป็นเรื่องใหญ่โต ยายๆ ของเราก็เคยกลัวครับ ยายบอกว่า “เรียนมาแค่ ป.4 จะไปทำได้ยังไง” ผมเลยบอกยายไปคำหนึ่งว่า “อาจารย์ที่จบปริญญา เขาก็ต้องผ่าน ป.4 มาเหมือนกันครับยาย” หลักการพื้นฐานมีแค่บวก ลบ คูณ หาร มันคือความรู้เดียวกันเป๊ะ! เราจึงเริ่มกันง่ายๆ ครับ ไม่ต้องมีแบบฟอร์มยากๆ แค่จดตามที่เข้าใจว่า “วันนี้จ่ายอะไร” และ “วันนี้ขายได้เท่าไหร่” จดเพื่อตัวเราเอง ไม่ได้จดส่งครู เพื่อให้เห็นว่าเงินที่หามาได้ด้วยน้ำพักน้ำแรงนั้นมีมูลค่าเท่าไหร่ 10 วันงานกาชาดกับเงินหมื่น พลังของการ "จด" เชื่อไหมครับว่า ผลลัพธ์ที่ได้มันน่าชื่นใจขนาดไหน? จากสมุดบันทึกรายได้จากการไปขายของในงานกาชาด (9-18 ม.ค. 69) ที่ผ...

ย้อนกลับไปเมื่อหลายปีก่อน เคยถูก เตือน อย่างตรงไปตรงมาว่า "โม อย่าเล่นผิดบทบาท แค่ช่วยให้เหตุการณ์นั้นผ่านไปก็พอ เสียเวลาเปล่า ๆ" ตอนนั้นผมไม่เข้าใจ เชื่อว่าความทุ่มเทและการมองเห็นปัญหาล่วงหน้าของผมคือ โอกาส ในการสร้างผลงานที่ดีที่สุด และถึงแม้ผมจะไม่ได้อยู่ในตำแหน่ง "คนตัดสินใจ" ผมก็ยังคงมุ่งมั่น รักษาอารมณ์ และพยายามทำตามบทบาทเสริมที่ได้รับอย่างดีที่สุด เพราะคิดว่านี่คือสนามให้ผมได้เรียนรู้และพิสูจน์ตัวเอง ผมทุ่มเทเสนอแนวคิดที่ผมเชื่อมั่นว่าจะช่วยพลิกสถานการณ์ได้ แต่สุดท้าย…มันก็เป็นไปตามคำเตือนนั้นจริง ๆ หลายปีผ่านไป ผมได้เห็นผลลัพธ์ที่ตอกย้ำความจริงที่เจ็บปวด สิ่งที่ผมนำเสนอไป ไม่ถูกนำไปใช้ประโยชน์มากพอ สาเหตุนั้นง่ายและซับซ้อนในเวลาเดียวกัน มันถูกสรุปด้วยประโยคที่ว่า "คนคิดไม่ได้ทำ คนทำไม่ได้คิด" นั่นทำให้ผมตระหนักได้ว่า โอกาสที่แท้จริงของการสร้างผลลัพธ์ที่น่าประทับใจนั้น ควรเป็นของผู้ที่มีหน้าที่และความรับผิดชอบ ในการนำแนวคิดไปปฏิบัติจริงเท่านั้น ไม่ใช่คนที่พยายามก้าวข้ามขีดจำกัดของตัวเองด้วยความหวังดี บทเรียนที่ผมได้รับไม่ได้มีเพียงการเรียนรู้ที่จะ ...

ย้อนกลับไปในปี 2563... ผมจำได้ว่านั่นเป็นครั้งแรกที่ผมได้ยินคำว่าสหวิทยาการ… “บูรณาศาสตร์” สารภาพตามตรงครับ ตอนนั้นผม “งง” และไม่เข้าใจเลยว่าในทางปฏิบัติมันคืออะไร? แต่มันเป็นคำที่มีเสน่ห์มาก ฟังแล้วรู้สึกมีพลัง รู้สึกถึงความหวังว่ามันจะเป็นเครื่องมือสำคัญในการเปลี่ยนอะไรบางอย่างได้ แต่นั่นแหละครับ... ในโลกของความจริง ความหวังอย่างเดียวมันกินไม่ได้ และมันทำงานให้สำเร็จไม่ได้ 1. กำแพงที่ชื่อว่าการบูรณาการจริง พอเวลาผ่านไปจนถึงปี 2568 ผมเริ่มมองเห็นโลกกว้างขึ้น และเข้าใจแล้วว่าการจะทำให้เกิด "การบูรณาการทุกศาสตร์" นั้น มันเกิดขึ้นจริงยากมาก ทำไมถึงยาก? เพราะลำพังแค่คนพูดว่า "เราทำงานแบบบูรณาการ" นั้นใครก็พูดได้ แต่สิ่งที่พิสูจน์ความจริงได้ดีที่สุดคือ “หลักฐานเชิงประจักษ์” ครับ ถ้าคุณบอกว่าคุณใช้หลายศาสตร์ คุณต้องแสดงให้เห็นว่าศาสตร์เหล่านั้นมันร้อยเรียงกันจนแก้ปัญหาได้จริง ไม่ใช่แค่เอาคนหลายสาขามานั่งในห้องเดียวกันแล้วต่างคนต่างทำ 2. สูตรสำเร็จที่ไม่มีทางลัด จากประสบการณ์ที่ผมได้คลุกคลีมา การจะทำงานหนึ่งเรื่องให้เป็นสหวิทยาการได้จริง มันไม่ใช่แค่เรื่อง "ความรู้...